most

fiksna zubna nadoknada jednog ili više izgubljenih zuba u cilju rekonstrukcije okluzije, rehabilitacije estetike, govora i ostalih funkcija mastikatornog aparata. Kao nosači služe zubi ili implanti, na koje je most fiksiran krunicama (kotvama). Most se izrađuje od legura metala, veštačkih smola, keramičkih materijala ili kombinacije različitih materijala. Trajnost mosta zavisi od vrste materijala, kvaliteta izrade, kao i od pravilne indikacije u vezi sa brojem, rasporedom i stanjem preostalih zuba. Pri tome su posebno važni okluzalni odnosi mosta i antagonista; m. bočni – fiksna konstrukcija u manje vidljivim predelima usne duplje, distalno od očnjaka. Najčešće je reč o približno linijskom spoju kotvi mosta. Spajanjem s prednjim mostom nastaje recipročno osiguranje protiv štetnog delovanja svih sila; m. delovi – most čine četiri osnovne komponente: organizmu pripadaju koštani fundament i zub nosač ili uporište mosta, a mostnoj konstrukciji kotve, telo mosta i spojnice. Telo mosta čine međučlanovi, koji zajedno sa kotvama predstavljaju članove mosta. Spojnice ili konektori su delovi koji povezuju kotve i telo mosta; m. dvodelni – klasična mostna konstrukcija koja se sastavlja zglobnim elementima. Pripadaju prošlosti, a bili su indikovani kod neparalelnih nosača. Telo mosta se krunicama spajalo sa atečmenima, koji su se pojedinačno izrađivali u zubotehničkim laboratorijama od plemenitih legura od kojih su bili i mostovi. To je bio vrlo mukotrpan rad u doba kada nije bilo fabrički proizvedenih delova kakve danas koristi savremena stomatologija; m. fasetirani – jedan od mostova kojim se nadoknađuju zubi koji nedostaju, a sastoji se od metalnog dela i vidljivog estetskog dela od akrilatnog ili keramičkog materijala boje prirodnog zuba, posebno u vidljivim predelima. Za akrilatne fasete neophodna je odgovarajuća retencija na metalnom skeletu mosta sa vestibularne strane, kojom se uspostavlja mehanička veza između metala i fasete; m. higijena – zadovoljava se adekvatnom geometrijskom konstrukcijom mosta, odnosno oblikovanjem oralnih površina međučlanova, što posebno važi za bočne mostove, gde one treba da zaklapaju ugao od približno 45 º sa horizontalnom ravni, što pogoduje samočišćenju. Most ne sme da pritiska sluzokožu mehanički, a materijal od kojeg se izrađuje ne sme hemijski-toksično niti alergijski da deluje na okolna tkiva; m. higijenski – nadoknada za donje bočne zube. Telo mosta ne dodiruje sluzokožu alveolarnog grebena. Na poprečnom preseku ima oblik srca. Izrađuje se ceo od metala, kombinacije metala i keramike ili metala i veštačkih smola; m. imedijatni – predstavlja privremenu mostnu konstrukciju, koja se privremeno fiksira na zube nosače, i to neposredno, odnosno odmah nakon vađenja nekog od zuba nosača. Otisak za imedijatnu mostnu konstrukciju, kao i njegova izrada obavlja se pre vađenja zuba. Ovi mostovi su indikovani uglavnom u interkaninom sektoru, postavljaju se i drže u ustima pacijenta sve do postavljanja stalne mostne konstrukcije. Kao imedijatni mostovi, postavljaju se privremene konstrukcije izrađene od akrilata ili kompozita, dok se definitivne fiksne konstrukcije postavljaju posle četiri do osam nedelja nakon vađenja zuba; m. i sluzokoža – odnos tela mosta i sluzokože koja prekriva alveolarni greben može biti različit: da odstoji, tačkasti, linijski ili površinski; m. indikacije – određuju se prema mogućnostima opterećenja zuba i realnih sila, odnosa broja zuba nosača prema broju zuba koje treba nadoknaditi i njihovim topografskim položajem, kojim se određuje raspon mosta. Osnovna indikacija za izradu mostne konstrukcije primenjuje se u svim slučajevima kada je površina korenova zuba nosača veća ili jednaka od površine korenova zuba koji se nadoknađuju; m. inlay – polufiksni most kojem je jedna kotva metalni liveni ispun. Takvom konstrukcijom mogu se nadonaditi najviše dva zuba, a indikacija su neparalelni nosači i estetski razlozi. Veza između tela mosta i inleja je labilna; m. kliničke procedure – obuhvataju sve radne faze na pacijentu, od uzimanja anamneze do cementiranja mosta (procena stanja zuba i njihovog parodontalnog tkiva, okluzije i kliznih pokreta, stanja sluzokože u predelu gde se planira most, stanja mišića i viličnog zgloba, postojećih ispuna, vrste materijala za izradu mosta, sklonosti ka karijesu i parodontopatiji, stanja oralnog i opšteg zdravstvenog stanja); m. koncepcija – po Lerich-u, (statička) koja služi za uspostavljanje ravnoteže – ako je poremećena između funkcionalnih sila (koje nastoje da pomere zub iz alveole) i sila otpora (koje vraćaju zub u prvobitni položaj i zadržavaju na njegovom mestu). Ravnoteža mosta mora biti u skladu sa ravnotežom zuba nosača i sa antagonističkim zubima; m. kotva – delovi kojima se most vezuje za zube nosače. Mogu biti sve različite vrste krunica, inleji i atečmeni; m. metalo-keramički – nadoknada izgubljenih zuba gde je keramički materijal boje prirodnog zuba direktno napečen na metalni skelet; m. nosač – izbrušen prirodni zub na koji se fiksira most preko kotvi cementnim materijalom. Izlečen i napunjen kanal korena zuba sa metalnim kočićem, na koji se fiksira most preko kotvi (krunice) cementnim materijalom. Razlikuju se po biološkom faktoru. Poznato je da su najotporniji nosači mosta prvi i drugi molari, zatim očnjaci pa premolari, a najslabiji su sekutići, posebno donji. Kad se odlučuje o izboru zuba nosača, u tom smislu predviđene zube treba temeljno ispitati. Postupak: vitalitet se ispituje aparatom za testiranje vitaliteta strujom, analizom rendgenskih snimaka dobija se orjentacija o veličini pulpe, eventualnom punjenju kanala, strukturi okolne kosti i obliku korena, postojanju karijesa, posebno u nepristupačnim predelima. Iako se adekvatno endodontski sanirani zubi smatraju punopravnim nosačima, biološki pristup preferira vitalne nosače, i to naročito kada su u pitanju mostovi. Međutim, preporučuje se devitalizacija usamljenih zuba kada se indikuju supraradikularni retencioni elementi. ; m. otpornost – otpornost na lom i savijanje zavisi od materijala i načina izrade konstrukcije (jednokomadni mostovi su otporniji). Otpornost, odnosno čvrstoća mosta raste s njegovom širinom matematičkom, a sa visinom geometrijskom progresijom; m. planiranje – započinje detaljnom anamnezom, ocenom kliničkog stanja na osnovu analize modela i rendgen snimaka, kao i pružanjem informacija pacijentu o karakteru rada, trajnosti i opsegu brušenja i očekivanim rezultatima. Pri tome se obraća pažnja na dinamičku funkcionalnost stomatognatog sistema, što je važno kad se odlučuje za određenu konstrukciju i vrstu materijala koja će se upotrebiti. U vidljivom regionu most se planira uglavnom iz estetskih, ali i profilaktičkih razloga, dok je u lateralnom području funkcionalna indikacija primarna. Kad se nadoknađuje jedan zub, prikladnije je obostrano sidrenje, ali se može odstupiti u smislu dvostrukog jednostranog sidrenja ili/i inlej mosta. Zatvaranje prostora od dva zuba zahteva najmanje dva ili više nosača. Telo mosta leži između kotvi ili je mezijalni član mosta oslonac. Nadoknada tri do četiri zuba zahteva bilateralno sidrenje, povoljne kliničke krune i optimalan međuvilični odnos. Kod gubitka više od četiri zuba, ako je raspored preostalih zuba poligonalan, dolazi u obzir semicirkularni most, a u svakom drugom slučaju parcijalna proteza; m. porcelanski – izrađuje se na dva načina: ili su samo fasete od keramike (porcelana) ili je od tog materijala izrađena čitava mostna konstrukcija. Ako je reč samo o porcelanskim fasetama, konstrukcija je trajnija a može se postići još prirodnija boja nego kod akrilatnih faseta. Ako je čitava konstrukcija od porcelana, postoje mnogobrojne prednosti, ali i negativne strane. Prednosti su izuzetni estetski kvaliteti, prirodnost boje zuba, koja može imitirati što prirodnije savršenstvo, trajnost konstrukcije i zbog tvrdoće materijala, vrlo tanko izmodelovani gingivalni rub koji tada nema iritativno delovanje. Osnovni nedostatak je ogromna tvrdoća materijala koji zbog toga abradira prirodne antagoniste. Izrađuju se nanošenjem i oblikovanjem materijala koji se, kad je oblikovan, izlaže visokim temperaturama (sinterovanje). Za obradu porcelana postoji poseban postupak. Sin. keramički most; m. prednji – nalazi se u frontalnim regijama zubnog niza, a postavljen je u manje ili više izraženom luku zbog anatomskog oblika vilice. Visina luka zavisi od protruzije frontalnih zuba i širine nepca, a odstupanje od zahteva i izrade plićeg luka uzrokuje ogromne estetske, fonetske i funkcionalne smetnje. Izraženi zubni luk stvara jednokraku polugu zbog koje nastaje moment izvrtanja. Sile koje nastoje da izvrnu zube nosače mosta veće su što je duža linija koja spaja temena luka sa spojnicom nosača. Što je luk mosta izraženiji, a biološki faktor nosača slabiji, veća je potreba za uključenjem udaljenih nosača; m. privremeni – nadoknada za izgubljene zube od brzovezujućeg akrilata ili se koristi uklonjeni stari most. Štiti izbrušene zube i meka tkiva do izrade odnosno cementiranja novog stalnog mosta; m. proba – mostna konstrukcija se ispituje kad je most bez estetskih dodataka – faseta; a kada su fasete izrađene, ispituje se odnos tela mosta prema gingivi i zubima nosačima, odnos prema antagonistima – u okluziji i artikulaciji, izgled (estetika) gotovog mosta; m. ravnoteža – zavisi od položaja tela mosta prema zubu nosaču. Ravnoteža je dobra ako je telo mosta umetnuto. Ako je telo mosta samo jednim krajem spojeno s nosačem, ili je u luku (frontalni mostovi), onda telo mosta leži van centra ravnoteže. Na luk deluju istovremeno kose i vertikalne sile, koje nastoje da iskrive zube nosače. Trajno delovanje vertikalnih sila na luk mosta dovodi do rasklaćenja zuba, ukoliko se tim silama dovoljno ne odupire alveolarna kost u predelu apeksa; m. semicirkularni – fiksna zubna nadoknada oblika potkovice. Započinje i završava se na poslednjem molaru. Potreban je dovoljan broj i raspored zdravih ili dobro saniranih zuba nosača da bi ova konstrukcija bila moguća; m. skelet – kod metalokeramičkih mostova, telo mosta zajedno sa kotvama čini metalni skelet mosta; izrađuje se od dentalnih legura i oblikuje prema zahtevima okluzije, artikulacije, higijene, estetike i statike. Ispituje se tokom probe u ustima pacijenta, u odnosu na paralelitet zuba nosača, odnosu prema gingivi, susednim i antagonističkim zubima, kao i pri kliznim kretnjama; m. statika – podrazumeva otpornost mostne konstrukcije na sile koje na nju deluju. Statika mosta zavisi od oblika i raspona konstrukcije, načina sidrenja, širine okluzalne površine mosta i čvrstoće materijala od kojeg je most izrađen; m. širina – podrazumeva širinu međučlanova bočnih mostova, a određena je statičkim pravilima. Da bi se u celini smanjilo opterećenje konstrukcije, molari se u mostu oblikuju da budu širine premolara, a ovi za trećinu uže od prirodnih zuba. Međutim, spomenuto pravilo podređeno je pravilima higijene mosta, koja podrazumevaju da oralna strana mosta u bočnoj regiji sa horizontalom zaklapa ugao od 45 °. Zbog toga, pri ekstremno sniženom zagrižaju, širina međučlanova se redukuje i više nego što dopuštaju statička pravila; m. telo – deo mostne konstrukcije kojim se nadoknađuju nedostajući zubi i popunjava slobodni prostor. Sastoji se od međučlanova. Oblik tela mosta određuju faktori statike, higijene, estetike i vrsta materijala od kojeg će se most izraditi. Telo mosta obično leži između kotvi mosta, a kod krilnih mostova (apendiks) povezano je samo sa jedne strane kotvom. Na telu mosta, razlikuju se tri strane: 1. vestibularna strana koja liči na površine prirodnih zuba; 2. okluzalna površina se izrađuje u skladu sa okluzijom i artikulacijom; iz statičkih razloga, ona se izrađuje uže od okluzalne površine prirodnih zuba; 3. oralna ili lingvalna površina se ne izrađuje strogo morfološki. Iz higijenskih razloga se oblikuje kao blago kosa ravan pod uglom od 45 ° na horizontalu.