luk

struktura koja je zakrivljena. Element mobilnih i fiksnih ortodontskih aparata. Termin koji se u ortodonciji često koristi kao sinonim za žičani luk; l. gornjih i donjih frontalnih zuba – visina luka, u ortodonciji je najkraće rastojanje od prednje širine vilice do najlabijalnije tačke na incizalnoj ivici centralnog sekutića. Ukoliko je visina manja od tablične vrednosti, zubi su retrudirani, ukoliko je veća, zubi su protrudirani (istureni); l. Kenedijev u protetici – metalni kontinuirani luk koji obično leži na lingvalnim površinama zuba, pomaže njihovoj stabilizaciji i sredstvo je indirektne retencije; metalni luk koji dodiruje lingvalne površine prednjih zuba i učestvuje u retenciji parcijalne proteze s distalno slobodnim sedlom; l. labijalni – žičani luk, osnovni element mobilnih ili fiksnih ortodontskih aparata. U mobilnim aparatima, labijalni luk se izraduje od žice preseka 0,6–0,9 mm. Standardni oblik prati labijalne površine sekutića, obilazi očnjake retruzionim omčama i uz mezioaproksimalne površine prvih premolara prelazi na palatinalnu (lingvalnu) stranu, gde završava retencionim delovima u akrilatnoj bazi. Služi za retenciju, retruziju, ekstruziju frontalnih zuba i za njihovu rotaciju uz dodatak opruga. Postoje i modifikovani – skraćeni, produženi, sa adaptiranim omčama, kontralabijalni, a svaki ima svoju indikaciju. U fiksnoj tehnici, lukovi se izrađuju od žica različitih materijala-legura, oblika, dimenzija, preseka (upredeni, okrugli, četvrtasti, pravougaoni). Prave se od čelika, kobalt-hrom-nikla (od njih se prave kvadheliks i „jutiliti“ segmentirani), nikl-titanijuma (superelastični), bakar-nikl-titanijuma (CoNiTi), a pod temperaturom tela u usnoj šupljini menjaju svojstva i dobijaju na elastičnosti; beta–titanijum lukovi (TMA) sastoje se od titanijuma, molibdena, cirkonijuma i cinka – izuzetno elastični lukovi, odlični za sva pomeranja zuba, optifleks – od čistih optičkih vlakana, estetski maksimalno zadovoljavaju. Imaju različita svojstva, memoriju, elasticitet. Pričvršćeni su za bravice gumenim ili žičanim ligaturama, ili klapnom same bravice kod samoligirajućih bravica. Krajevi ulaze u tube na prstenovima koji se nalaze na molarima. U početku terapije luk može biti raznoliko oblikovan (radni luk), a pri kraju prati anatomske oblike zubnog luka (idealan luk); l. lingvalni – elastični žičani element koji služi u lingvalnoj fiksnoj ortodontskoj tehnici, prati oblik zubnog luka s lingvalne strane, a fiksiran je na prstenima na prvim molarima. Osnovni oblik može se upotpuniti elastičnim dodacima. Mogu se pomerati pojedini zubi, širiti zubni lukovi, rotirati i distalizirati molari, sagitalno pomerati premolari i frontalni zubi, nivelisati zubni luk intruzijom frontalnih i ekstruzijom bočnih zuba. Estetski su zadovoljavajući, s obzirom na to da se ne vide, ali mogu iritirati pacijente svojim prisustvom u usnoj šupljini; l. obilazni interdentalni – luk koji obilazeći zub spaja krunicu sa članom mosta. Kako se fiksnom nadoknadom ne smeju obilaziti prirodni zubi, ta konstrukcija je i statički i higijenski neispravna i napuštena; l. obrazni – instrument koji se koristi za registrovanje prostornog odnosa maksile i nekih anatomskih referenci i prenos ovih odnosa u artikulator. Koristi se za registrovanje odnosa gornje vilice prema temporomandibularnim zglobovima ili prema osi rotacije mandibule, kao i za orijentaciju modela u istom odnosu prema osi rotacije artikulatora; 1. o. anatomski – luk za brzu montažu sa prednjim nosnim nastavkom na naslonu i dve lateralne referentne tačke (ušne olive) za levi i desni slušni hodnik. Vodoravni deo okvira obraznog luka postavljen je 23 mm pod nosnim nastavkom, u ravni donjeg ruba orbite, što je prednja referentna tačka kako bi se tačno orijentisao i registrovao odnos modela gornje vilice prema koordinatama glave, odnosno prema orbitalnoj ravni. ; l. o. kinematski – instrument sličan kliznom merilu, upotrebljava se za registraciju – snimanje odnosa gornje i/ili donje vilice prema temporomandibularnom zglobu. To je instrument za tačan prenos odnosa modela gornje vilice prema transverzalnoj šarnirskoj osi; l. palatinalni – povezuje elemente na suprotnim stranama zubnog luka; sastavni deo baze gornje skeletirane parcijalne proteze. Može biti uži i izbočeniji, što smeta jeziku ili širi i manje izbočen, što je povoljnije za pacijenta; l. p. dvostruki – upotrebljava se da bi čvrstina skeletirane baze gornje parcijalne proteze bila veća. Dizajniran je tako da se anteriorni luk nalazi odmah iza nabora nepčane sluzokože (rugae palatinae), a posteriorni u području granice s mekim nepcem. Oba luka su spojena lateralnim spojnicama, što daje potrebnu čvrstoću bazi proteze; l. p. interdentalni – izrađuje se od čvrstih legura (platinsko-zlatna), a omogućava izradu fiksnih mostova sa očuvanim dijastemama. Oblikom podsećaju na grčko slovo omega, ovalnog preseka, debljine oko 2 mm. Sluznicu dodiruju linearno; l. segmenirani – deo punog luka koji se kao samostalni ili uz puni luk primenjuje u fiksnoj ortodontskoj tehnici. Najčešća indikacija je retrakcija očnjaka ili premolara.