diagnosis

dijagnoza – utvrđivanje vrste i osobina nekog oboljenja; utvrđivanje imena nekom bolesnom procesu. Postiže se na osnovu anamneze, statusa bolesti, kliničkog pregleda (inspekcije, palpacije, perkusije, auskultacije), laboratorijskih, rendgenskih i drugih ispitivanja; d. citološka – zasniva se na citološkom i histološkom ispitivanju uzoraka tkiva i ćelija uzetih iz žarišta bolesti; d. diferencijalna – proces prepoznavanja stanja bolesnika diferenciranjem svih patoloških pojava koje mogu uzrokovati slične simptome poređenjem kliničkih, patoloških, laboratorijskih i drugih relevantnih ispitivanja, a podrazumeva prikupljanje i razvrstavanje značajnih podataka iz svih mogućih izvora koje omogućuje postavljanje zaključne dijagnoze; d. finalna – dijagnoza koja se postavlja nakon što su svi podaci prikupljeni, analizirani i podvrgnuti logičkom zaključivanju. Ponekad su neophodne konsultacije (timski ili multidisciplinarni rad), odnosno treba izvršiti prethodne terapijske zahvate; d. funkcijska – pruža podatke o funkciji stomatognatog sistema i doprinosi pronalaženju patoloških pojava. Njom se utvrđuje da li je odnos između funkcije i morfologije harmoničan (ortofunkcija) ili narušen (disfunkcija). Ovim ispitivanjima prethodi anamneza, a osim dinamike međuviličnih odnosa, ispituje se funkcija TMZ-a, mastikatornih i pomoćnih mišića; pošto se obavlja na pacijentu, zove se još i klinička; d. instrumentalna – registracija međusobnih odnosa i kretnji gornje i donje vilice na gipsanim modelima postavljenim u artikulator; d. karijesa – s obzirom na razvoj, pa dijagnostika karijesa obuhvata tri stadijuma. Prvi stadijum podrazumeva nalaz mikroskopskih početnih lezija na površini gleđi, što za klinički pregled nema značaj. Drugi stadijum predstavlja nalaz inicijalne faze karijesa gleđi sa demineralizacijom ispod površinskog sloja, a dijagnoza se može postaviti isključivo rendgenskim snimkom krune (eng. bite wing) ili eventualno dijafanoskopijom frontalnih zuba. Treći stadijum predstavlja nalaz klinički manifestne karijesne lezije koja se dijagnostikuje inspekcijom očišćenih i osušenih zuba (nalaz kredastobele promene u boji i transparenciji karijesom podminirane gleđi ili nalaz defekta), palpacijom pomoću sonde na predilekcionim mestima, dijafanoskopijom – naročito kod frontalnih zuba, rendgenskim snimkom krune zuba s nalazom translucencije, bojenjem dna preparisanog kaviteta metilenskim plavim, čime se dokazuje prisutnost karioznog dentina jer ostaje obojen i nakon ispiranja vodom, provlačenjem svilene niti kroz interdentalni prostor, nit će biti oštećena rubovima karijesne lezije; d. klinička – obavlja se direktno na pacijentu, a zasniva se na objektivnim simptomima i dodatnim laboratorijskim i drugim analizama; d. oralna – nakon anamnestičkih podataka vrše se intraoralne i ekstraoralne analize, eksploracija svih zuba i okolnih tkiva, intraoralne i ekstraoralne rendgen analize, gnatometrijska ispitivanja, kao i funkcionalne, laboratorijske i ostale analize; d. patološka – sastoji se u utvrđivanju citopatoloških, histopatoloških i patoanatomskih analiza na tkivima i organima; d. preko istorijskih podataka – lična i porodična medicinska istorija, prošli i sadašnji medicinski status, periodi rekurencije i remisije omogućavaju identifikaciju bolesti; d. radiološka – zasniva se na interpretaciji radiografskih nalaza. Vrlo često upotpunjuje ili razjašnjava kliničku dijagnozu. Osnovne radiološke analize koje se koriste u stomatološkoj dijagnostici su: dentalni status pomoću retroalveolarnog snimka, pojedinačni snimci u različitim projekcijama, panoramski rendgenogrami, ekstraoralni snimci vilica i TMZ-a; d. zajednice – proces ocenjivanja zdravstvenog stanja zajednice, koji se zasniva na podacima vitalne statistike i drugih statistika vezanih za zdravlje, na informacijama koje se odnose na determinante zdravlja (npr. pušenje) i na ispitivanje odnosa ovih determinanata i zdravlja u određenoj društvenoj zajednici; dijagnoza zajednice može da bude sveobuhvatna ili ograničena na određena zdravstvena stanja.