brušenje

– celokupna ili delimična redukcija površine supstrata procesom abrazije; trenje dve površine snagom različitog intenziteta. Obično se odigrava velikim česticama abraziva. Površina supstrata posle brušenja obično je hrapava na dodir i daje difuznu refleksiju na slučajni svetlosni zrak; trljanje dve površine snagom različitog intenziteta. U protetici, uklanjanje tvrdih zubnih tkiva (uglavnom gleđi) u okviru pripreme zuba za fiksne protetske radove; b. zuba – klinički postupak kojim se prirodni zub na kome je predviđena krunica preoblikuje. Brušenje nosača mosta ne razlikuje se od uobičajenog brušenja za krunicu ukoliko su budući nosači mosta međusobno paralelni. Neparalelni nosači mosta moraju se brušenjem bar približno paralelizovati. Osnovno je pravilo da se zub brušenjem tako preoblikuje da njegov najveći obim bude u predelu gingivalnog ruba. Dopušteno je normalnu anatomsku krunu zuba sniziti za najviše trećinu njene visine, a u horizontalnoj ravni za trećinu njenog obima. Bočne površine zuba se smeju zakositi najviše toliko da ugao koji grade s vertikalnom osom zuba nije veći od 6 . Ekonomičan redosled brušenja je sledeći: prvo se zubi skrate, zatim sledi odvajanje (separacija) od susednih zuba, ako postoje, brušenjem aproksimalnih površina, da bi se na kraju pristupilo brušenju bukalne i oralne površine. Brušenje okluzalne površine relativno je jednostavno u odnosu na ostale, a svrha mu je obezbediti dovoljno prostora za okluzalnu površinu buduće krunice. Iz tih razloga okluzalnu površinu potrebno je izbrusiti oko 2 mm, prateći pri tome prirodnu okluzalnu morfologiju, kako bi se pulpa očuvala od mogućeg oštećenja. Najviše poteškoća zadaje brušenje aproksimalnih površina (separacija zuba) ukoliko zub koji se brusi ima kontakt sa susednim zubom. Izvodi se posebnim pločicama za separaciju i visokoturažnom bušilicom plamičastim borerom. Vestibularna i oralna površina mogu se brusiti točkastim i cilindričnim kamenčićima s konvencionalnim ili dijamantskim borerima visokoturažnom bušilicom, brušenjem u dve ravni, čime se čuva biološki integritet zubne pulpe. Brušenje treba završiti zaobljavanjem svih oštrih prelaza dodirnih površina; b. z. biomehanički principi – maksimalno očuvanje zubne strukture; retencija i rezistencija; strukturalna trajnost nadoknade; rubno zatvaranje i zaštita parodoncijuma; b. z. demarkacija – granica brušenog i nebrušenog dela zuba. Može biti u obliku stepenika (sa unutrašnjim zaobljenjem ili pod uglom), u obliku polužleba i linije. Demarkacija u vidu polužleba može se izvesti kod izrade celih livenih, metalo-keramičkih i keramičkih krunica. Demarkacija u vidu linije ima usko indikativno područje i retko se primenjuje. Demarkacija sa stepenikom je neophodna kod keramičke krunice a poželjna i kod metalo-keramičke, delimično i kod fasetirane krunice u predelu vestibularne površine. Postoje dve vrste preparacije: pravougli (oštar) stepenik pod uglom od 90 ° i njegove varijante, kao i zaobljeni stepenik pod uglom oko 140 °. Pravougaoni stepenik je cirkularni, u visini ruba gingive, na samom ulazu gingivnog sulkusa. Debljina stepenika iznosi najmanje 1 mm, a prvenstvena joj je uloga pravilan prenos pritiska žvakanja na koren zuba i alveolarnu kost. Gingivalni rub krunice nalazi se u kontinuitetu cirkumferencije zuba, što predstavlja optimalan odnos krunice prema okolnim mekim tkivima. Zaobljeni stepenik formira se iz estetskih razloga, u cilju postizanja dovoljnog prostora za fasetu u cervikalnom delu vestibularne površine zuba kod izrade fasetirane krune. Iz tih razloga stepenik je obično delimičan, lociran na vestibularnoj strani. Nalazi se u visini ruba gingive ili u samom ulazu gingivalnog sulkusa, a proteže se do tačke ispred kontaktnih tačaka zuba agonista. Oba opisana stepenika se preparišu posebno oblikovanim brusnim instrumentima; b. z. kontrola – brušene vestibularne, oralne i aproksimalne površine, kao i predeo demarkacije, proveravaju se ravnom sondom. Neravnine i eventualno nepoželjne stepenice u području vrata zuba se pronalaze vrhom sonde; b. z. konvencionalnom bušilicom – vrši se tzv. bimanualnom tehnikom; stomatolog jednom rukom drži instrument sa brusnim sredstvom, a drugom pridržava i štiti usne, obraze i jezik, što istovremeno čini i asistent s ogledalcetom; b. z. nezgode i oštećenja – mogu biti mehanička i termička. Mehanička oštećenja mogu otvoriti rog pulpe preobimnim brušenjem, a termička nastaju usled povišenja temperature uzrokovanog trenjem. Mehanička oštećenja potpornog aparata zuba moguća su primenom loših instrumenata i necentriranih brusnih sredstava. Moguća su i oštećenja okolnih mekih tkiva. Grubom preparacijom u predelu vrata zuba oštećuju se gingivalni rub i epitelni pripoj. Pri upotrebi oštrih metalnih pločica za separaciju potreban je oprez i primena specijalnih štitnika; b. z. osnovni principi brušenja zuba su preventivni i biomehanički. Preventivni principi ili mere obuhvataju kontrolu rada, zaštitu zdravlja pacijenta i zaštitu zdravlja terapeuta; b. z. selektivno – terapijski zahvat u okviru koga se bruse one tačke i površine na zubima u obe vilice koje prerano dolaze u kontakt s antagonistima. Na ovaj način, odstranjuju se traumatska okluzija i njene posledice (okluzalni traumatizam ) i postižu optimalni okluzoartikulacioni odnosi, odnosno istovremeni i stabilni kontakti u položaju maksimalne interkuspacije zuba i harmonično uklapanje zuba pri ekscentričnim pokretima i položajima donje vilice. Pritisak na preostale zube se ravnomerno raspoređuje, pa su i pokreti mandibule neometani. Primenjuje se u ortodonciji kao preventivna, interceptivna ili terapijska mera u cilju uspostavljanja normalnijih okluzalnih i artikulacionih odnosa, i to pre početka ili nakon završene ortodontske korekcije. Po pravilu je dopušteno brušenje mlečnih zuba, ali u minimalnom stepenu mogu se brusiti i stalni zubi. Indikacije za brušenje mlečnih zuba su prisilni habituelni zagrižaji u mlečnoj i mešovitoj denticiji (kada se prema potrebi bruse očnjaci, sekutići ili molari), manje prostorne i okluzalne nepravilnosti u lateralnom segmentu (kada se bruse aproksimalne površine molara). Indikacije za brušenje stalnih zuba su otvoreni zagrižaj, traumatske okluzije, teskoba zuba i sl. Selektivno brušenje primenjuje se i u parodontologiji kako bi se eliminisali traumatski kontakti antagonista; b. z. u cervikalnom predelu – posebno važno s obzirom na adaptaciju ruba krunice. Najnovije studije o lokaciji gingivalnog ruba krunice nalažu brušenje do samog ruba gingive ili do ulaza u gingivalni sulkus, specijalnim brusnim instrumentima koji maksimalno čuvaju gingivu od oštećenja. Brušenje cervikalnog regiona zuba može se izvesti demarkacijom u obliku stepenika ili polužleba; b. z. učinak – zavisi od karakteristika brusnih zrna (njihovog oblika, veličine, rasporeda, oštrine i tvrdoće), otpornosti zubne supstance, obima zubnog kamenčića, broja obrtaja motora; b. z. vazdušnom turbinom – s obzirom na veliki broj obrtaja i odsutnost vibracija, brušenje je ugodnije za pacijenta. U fiksnoj protetici primenjuju se uglavnom tri vrste dijamantnih brusnih sredstava: mali točkasti kamenčić za brušenje okluzalne površine i incizalnih bridova, konična dijamantna svrdla različite dužine za sve ostale površine, vretenasta i cilindrična svrdla za preparaciju zaobljenog pravouglog stepenika. Vrlo tanka konična dijamantska svrdla pogodna su za preparaciju cervikalnog regiona zuba.