adaptatio

adaptacija – sposobnost prilagođavanja, privikavanja na nove uslove. U medicini se odnosi na promene osetljivosti čula pod uticajem nadražaja a najčešće se odnosi na onu vrstu nadražaja kojoj je organ bio izložen. Endokrinolog Hans Zelije uveo je pojam opšti sindrom adaptacije: skup fenomena koji nastaju posle dužeg delovanja nadražaja (infekcije, promene temperature, dejstva otrova, lekova, hormona, zračenja), kada dolazi do adaptacije organizma na štetni agens. Smatra se da je rezultat pojačanog lučenja ACTH (v. adenokortikotropni hormon) zbog aktivacije hipofize, kome se pripisuje uloga u adaptaciji. U opštoj patologiji tim pojmom se označava prilagođavanje ćelija, tkiva i organa na delovanje različitih fizioloških ili patoloških faktora. Adaptivne reakcije (atrofija, hipertrofija, hiperplazija i metaplazija) su reverzibilne; a. dentoalveolna – kompenzatorna reakcija zuba i alveolnih nastavaka na sagitalni, transverzalni ili vertikalni osealni, međuvilični nesklad. Zubi i alveolarni nastavci prilagođavaju se labio-lingvalnom ili buko-lingvalnom inklinacijom, kao i u vertikalnoj dimenziji. Klinički je najuočljivija adaptacija kod progenije kod koje su, po pravilu, gornji incizivi protrudirani, a donji retrudirani; a. mastikatorna – skup fizioloških, strukturnih i funkcionalnih promena sa ciljem da se usklade ili ublaže spoljni ili unutrašnji činioci koji učestvuju u procesu žvakanja; a. oka – prilagođavanje oka na različite jačine svetla. Oko se brže privikava na jače svetlo nego na mrak. Adaptacija čula vida na mrak sastoji se u širenju zenica i regeneraciji rodopsina u mrežnjači oka. Brzina adaptacije je najveća u prvih dvadeset minuta; a. receptora – prilagođavanje ili smanjenje osetljivosti receptora na primljene nadražaje. Najadaptabilniji receptori su receptori čula mirisa. Receptori koji se nikada ne adaptiraju su receptori za bol ili nociceptori; a. temporomandibularnog zgloba – uprkos komlikovanoj građi i mnogobrojnim kretnjama koje se u tom zglobu obavljaju, vrlo je adaptabilan. Stoga podnosi podizanje zagrižaja kod fiksnih i mobilnih protetskih nadoknada, kao i korekcije položaja mandibule kod ortodontskih anomalija (progenija, distalni ili ukršten zagrižaj i sl.). Sve željene promene moraju se sprovesti postepeno, a mogu se pratiti rendgenskim snimcima zgloba kad za to postoje indikacije; a. u stomatologiji – podrazumeva reakcije na gubitak zuba, grupe zuba, svih zuba, adaptaciju na nošenje protetskih radova, mostova i proteza.