Actinomyces

aktinomices – zrakasta gljivica; rod gram-pozitivnih, asporogenih, primarno razgranatih bacila. Ispoljava polimorfizam, od filamentoznih razgranatih, bacilarnih do kokoidnih oblika. U vidu razgranatih filamenata rastu u tkivu i in vitro. Ovom rodu pripadaju anaerobne i fakultativno anaerobne vrste. Usnu duplju čoveka najčešće kolonizuju vrste: A. israelii, A. viscosus, A. naeslundi, A. odontolythicum. Nalaze se u zubnim plakama, zubnom kamencu, na jeziku i u kriptama tonzila; A. bovis – gram pozitivni, striktno ananerobni bacil koji ima sve morfološke karakteristike roda kome pripada. Prouzrokuje aktinomikozu u goveda koja se najčešće lokalizuje u predelu donje vilice, nešto ređe gornje, a vrlo retko u predelu genitalnih organa kao i mlečnih žlezda vimena, odnosno kože. Manifestuje se pojavom otoka, apscesa koji fistulizira. Iz fistuloznog kanala se oslobađa gust, viskozni, lepljivi gnoj u kojem se nalaze granule vidljive golim okom. Retko se može preneti na čoveka kada se infekcija obično lokalizuje u predelu gornje vilice i maksilarnog sinusa; A. israelii – patogena vrsta, prouzrokuje aktinomikozu, najčešće sa lokalizacijom u cervikalno-facijalnoj regiji. Dijagnoza se postavlja laboratorijski, mikroskopskom pretragom gnoja na prisustvo druza, kultivisanjem uzročnika iz bolesničkog materijala ili imuno-fluorescentnim tehnikama; A. naeslundii – u većoj meri kolonizuje epitelizovane površine, predeo gingivalnog sulkusa. Zbog fermentacije ugljenih hidrata i mesta nalaza, takođe, smatra se jednim od uzročnika karijesa cementa zuba; A. odontolythicus – može se izolovati iz zubnih plaka ili karijesne lezije, ali se prisustvo ove vrste ne dovodi u vezu sa nastankom oboljenja karijesa i parodontopatija; A. viscosus – kolonizuje gleđ zuba i retko se može izolovati pre nicanja zuba, čest je izolat iz karijesa cementa zuba. Fermentuje ugljene hidrate do kiselih produkata, pa se na osnovu ove osobine i redovnog nalaza u karijesnoj leziji korena zuba smatra etiološkim agensom karijesa cementa zuba.